Bileşikler ve Formülleri


www.fenokulu.net
Bileşikler ve Formülleri

Bileşikler :
Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani madde yani bileşik oluştururlar. Elementler doğada genelde saf halde değil de bileşikler halinde bulunurlar.
Bilinen element atomlarından sadece soy gaz atomları kararlıdır ve kararlı oldukları için kimyasal bağ oluşturmayıp doğada tek atomlu halde bulunurlar. Soy gazların dışındaki metal ve ametal atomları kararsız olup kararlı hale geçmek için elektron alış verişi yaparak veya elektronlarını ortaklaşa kullanarak kimyasal (iyonik ve kovalent) bağ oluştururlar. Kimyasal bağ oluşturan farklı atomlar da bir araya gelerek farklı kimyasal özelliklere sahip yeni maddeler yani bileşikler oluştururlar.
İki ya da daha fazla farklı element atomunun kendi özelliklerini kaybedip belirli oranlarda bir araya gelerek kimyasal bağ oluşturması sonucu meydana gelen yeni ve saf maddelere bileşik denir. Bu nedenle elementlerin bileşikleri oluşturması kimyasal değişmedir.
İki ya da daha fazla elementin kendi özelliklerini kaybederek belirli oranlarda ve kimyasal tepkimeler sonucu oluşturdukları saf maddelere bileşik denir.

Örnekler :

1- • Sodyum elementi sadece sodyum atomlarından oluşur, gümüş rengindedir ve
(bıçakla kesilebilecek kadar) yumuşaktır.
• Klor elementi sadece klor moleküllerinden oluşur, sarı – yeşil renkli zehirli bir gazdır.
• Sodyum elementindeki sodyum atomları birbirinden ayrılır.
• Klor elementindeki klor moleküllerinin atomları birbirinden ayrılarak sodyum atomlarına yaklaşır kendi kimliklerini kaybederek ve sodyum klorür bileşiğini oluştururlar.
• Sodyum ve klor atomlarından (elementlerinden) oluşan sodyum klorür (yemek tuzu) bir bileşiktir ve kendini oluşturan sodyum ve klor elementlerinden farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Sodyum klorür şeffaf, katı ve ufalanabilen bir bileşiktir.

2- • Hidrojen elementi sadece hidrojen moleküllerinden oluşur, renksiz, kokusuz, yanıcı
bir gazdır.
• Oksijen elementi sadece oksijen moleküllerinden oluşur, renksiz, kokusuz, yakıcı bir gazdır.
• Oksijen ve hidrojen atomlarından (elementlerinden) oluşan su, bir bileşiktir ve kendini oluşturan oksijen ve hidrojen elementlerinden farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Su, yanıcı ve yakıcı özellikte olmayan sıvı halde bir bileşiktir.


2- Bileşiklerin Oluşması :
Elementler bileşik oluştururken, elementi oluşturan aynı cins element atomları arasındaki kimyasal bağlar kopar ve element atomları birbirinden ayrılır. Birbirinden ayrılan element atomları, farklı cins element atomları ile yeni kimyasal bağlar oluşturarak bir araya gelir ve bunun sonucunda da bileşikler meydana gelir. Bu nedenle bileşikler oluşurken farklı element atomları kimyasal bağlar sayesinde bir araya gelir ve yeni maddeler oluşur.
Atomlar bileşik oluşturduklarında atomların arasındaki uzaklık değişir. Atomların element halindeyken aralarındaki uzaklık çok azdır. Atomlar bileşik oluşturduklarında ise aralarındaki uzaklık artar. Bunun nedeni, atomların element halinde iken aralarındaki kimyasal bağların, bileşik oluşturduklarında aralarında oluşan kimyasal bağlardan faklı olmasıdır.

Örnek :

1- • Sodyum elementindeki sodyum atomlarının arasındaki uzaklık çok azdır.
Sodyum klorür bileşiğindeki sodyum atomlarının arasındaki uzaklık daha fazladır.
• Klor elementindeki klor moleküllerini oluşturan klor atomlarının arasındaki uzaklık çok azdır. Sodyum klorür bileşiğindeki klor atomlarının arasındaki uzaklık daha fazladır.

3- Bileşiklerin Özellikleri :


1- Bileşikler, kendini oluşturan elementlerin özelliklerini göstermezler ve kendini oluşturan elementlerden tamamen farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere yani kimliklere sahiptir.
2- Bileşiği oluşturan elementler kendi özelliklerini yani kimliklerini kaybederler.
3- Bileşiği oluşturan elementler belirli oranlarda birleşirler.
4- Bileşiği oluşturan element atomları arasında kimyasal bağlar bulunur.
5- Bileşikler oluşurken enerji alışverişi olur.
6- Bileşikler, kimyasal değişmeler sonucu (tepkimelerle) oluşur ve kimyasal yollarla ayrılırlar.
7- Bileşikler en az iki farklı elementten yani atomdan oluşurlar.
8- Bileşiklerin belirli erime, kaynama, donma ve yoğunlaşma sıcaklıkları vardır.
9- Bileşiklerin öz kütleleri sabittir.
10- Bileşikler formüllerle gösterilirler.
11- Bileşikler saf ve homojen maddelerdir.
12- Bileşikler, moleküler yapılı bileşikler ve moleküler yapılı olmayan bileşikler olarak iki çeşittir.
13- (Bileşiklerin en küçük yapı birimleri moleküllerdir).

4- Bileşik Çeşitleri :
Bileşikler moleküler yapılı bileşikler ve moleküler yapılı olmayan bileşikler olarak iki grupta incelenirler.

a) Moleküler Yapılı Bileşikler :
Bileşikler, farklı cins element atomlarından oluşan moleküllerden oluşmuşsa böyle bileşiklere moleküler yapılı bileşikler denir.
• Moleküler yapılı bileşikler moleküllerden oluşur.
• Bileşiklerdeki molekülleri oluşturan atomlar arasında kovalent bağ bulunur.
 

Bileşiğin

İsmi

Bileğin Formülü

Bileşik Molekülünü

Oluşturan Atomlar

Su

H2O

1 Su molekülü; 2 H, 1 O atomundan oluşur.

Amonyak

NH3      (KÖK)

1 Amonyak molekülü; 1 N, 3 H atomundan oluşur.

Karbon Di Oksit

CO2

1 Karbon Di Oksit molekülü; 1 C, 2 O atomundan oluşur.

Kükürt Di Oksit

SO2

1 Kükürt Di Oksit molekülü; 1 S, 2 O atomundan oluşur.

Hidrojen Klorür

HCl

1 Hidrojen Klorür molekülü; 1 H, 1 Cl atomundan oluşur.

Hidrojen Florür

HF

1 Hidrojen Florür molekülü; 1 H, 1 F atomundan oluşur.

Azot Di Oksit  

NO2

1 Azot Di Oksit molekülü; 1 N, 2 O atomundan oluşur.

Karbon Mono Oksit           

CO

1 Karbon Mono Oksit molekülü; 1 C, 1 O atomundan oluşur.

Kükürt Mono Oksit

SO

1 Kükürt Mono Oksit molekülü; 1 S, 1 O atomundan oluşur.

Azot Mono Oksit

NO

1 Azot Mono Oksit molekülü; 1 N, 1 O atomundan oluşur.

Basit Şeker (Glikoz)

C6H12O6

1 Basit Şeker molekülü; 6 C, 12 H, 6 O atomundan oluşur.

Amonyum

NH4      (KÖK)

1 Amonyum molekülü; 1 N, 4 H atomundan oluşur.

Fosfat 

PO4       (KÖK)

1 Fosfat molekülü; 1 P, 4 O atomundan oluşur.

Sülfat  

SO4       (KÖK)

1 Sülfat molekülü; 1 S, 4 O atomundan oluşur.

Nitrat  

NO3      (KÖK)

1 Nitrat molekülü; 1 N, 3 O atomundan oluşur.

Hidroksit

OH      (KÖK)

1 Hidroksit molekülü; 1 O, 1 H atomundan oluşur.

Karbonat

CO3      (KÖK)

1 Karbonat molekülü; 1 C, 3 O atomundan oluşur.

Hidrojen Sülfat

H2SO4

1 Hidrojen Sülfat molekülü; 2 H, 1 S, 4 O atomundan oluşur.

 

b) Moleküler Yapılı Olmayan Bileşikler :
Bileşikler, moleküllerden oluşmayıp bileşiği oluşturan farklı cins element atomları bir yığın oluşturacak şekilde bir araya gelmişse böyle bileşiklere moleküler yapılı olmayan bileşikler denir.
• Moleküler yapılı olmayan bileşiklerdeki iyonlar düzenli bir yığın oluştururlar.
• Moleküler yapılı olmayan bileşikler sonsuz örgü tipi bileşiklerdir
• Moleküler yapılı olmayan bileşiklerdeki iyonlar düzenli bir örgü oluştururlar.
• Moleküler yapılı olmayan bileşikleri oluşturan zıt yüklü iyonlar arasında iyonik bağ bulunur. (İyon sayısı yığının büyüklüğüne göre değişir).
 

Bileşiğin İsmi

Bileğin Formülü

Bileşiği Oluşturan İyonlar

Kalsiyum Oksit

 

CaO   

Ca+2 ve O–2 İyonları

Sodyum İyodür

NaI    

Na+1 ve I–1 İyonları

Sodyum Klorür

NaCl

Na+1 ve Cl–1 İyonları

Alüminyum Klorür           

AlCl3

Al+3 ve Cl–1 İyonları

Kalsiyum Florür

CaF2

Ca+2 ve F–1 İyonları

Alüminyum Sülfür

Al2S3

Al+3 ve S–2 İyonları

 

Bakır (I) Klorür

CuCl

 

Bakır (II) Klorür

CuCl2

 

Demir (II) Bromür

FeBr2

 

Demir (III) Bromür

FeBr3

 

Gümüş Nitrat

AgNO3

 

Kalsiyum Karbonat

CaCO3

 

Çinko Sülfat

ZnSO4

 

Alüminyum Sülfat

Al2(SO4)3

 

Sodyum Sülfat

Na2SO4

 

Sodyum Karbonat

Na2CO3

 

Bakır Sülfat

CuSO4

 

Klorat (*)

ClO3     (KÖK)

 

Kromat (*)

CrO4    (KÖK)

 

Bi Kromat (*)

Cr2O7   (KÖK)

 

 

Örnekler :

1- • Kalsiyum oksit (CaO) bileşiğindeki Ca+2 ve O–2 iyonları arasında iyonik bağ bulunur.
• Kalsiyum oksit (CaO) bileşiğindeki Ca+2 ve O–2 iyonları düzenli bir örgü oluştururlar.
• Kalsiyum oksit (CaO) bileşiği, kireç taşında ve bazı mermer çeşitlerinde bulunur.


2- • Sodyum İyodür (NaI) bileşiğindeki Na+1 ve I–1 iyonları arasında iyonik bağ bulunur.
• Sodyum İyodür (NaI) bileşiğindeki Na+1 ve I–1 iyonları düzenli bir örgü oluştururlar.
• Sodyum İyodür (NaI) bileşiği, tıp alanındaki hastalıkların teşhisinde ve bazı hastalıkların tedavisinde ilaç olarak kullanılır.
 

 Murat ÜSTÜNDAĞ
Kayseri Mithatpaşa İlköğretim Okulu Fen ve Teknoloji Öğretmeni

25.07.2014