Fen Konuları
Tüm Konular

Besin Zinciri ve Enerji Akışı ( Konu Anlatımı)

Sayfayı Yazdır

BESİN ZİNCİRİ VE ENERJİ AKIŞI

Canlılar yaşamlarını devam ettirebilmeleri için enerjiye iht iyaç duyarlar. Bu enerjiyi de besinlerden sağlarlar. Bazı canlılar ihtiyaç duydukları besini kendileri  üretirken bazı canlılar ise diğer canlılardan karşılarlar.

Canlılar beslenme şekillerine göre 3 ayrılırlar.

1- Üreticiler

Kendi besinlerini kendileri üreten canlılardır. Bu canlılar güneş ışığı yardımı ile fotosentez yaparak besin üretirler.

Yeşil bitkiler, bazı bakteriler, öglena, mavi yeşil algler, su yosunları, planktonlar…

2- Tüketiciler

İhtiyaç duydukları besini dışarıdan alan canlılardır.

Başka canlılardan karşılarlar.3`e ayrılırlar.

a. Otçullar(1. Tüketiciler): At, eşek, koyun, ceylan…

b. Etçiller(2. Tüketiciler): Kartal, aslan, yılan, köpek….

c. Hepçil(3. Tüketiciler):İnsan, ayı, kaplumbağa, serçe…

3- Ayrıştırıcılar

Ölü canlılardan ve canlı atıklarından beslenen  canlılardır. Ölü canlıların toprağa karışmasına yardımcı olurlar.

Mantarlar, bazı bakteriler…

Besin Zinciri

Canlıların iht iyaç duydukları enerjiyi birbirlerinden  karşılamaları sonucu oluşan sıralamaya besin zinciri denir.

* Besin zincirinin ilk basamağını üreticiler oluşturur.

* Diğer basamakları tüketicilerden oluşur.

* Besin zincirlerinin her basamağında ayrıştırıcılar  bulunur.

* Besin zincirinde bir canlının azalması ya da  çoğalması bütün besin zincirini etkiler. Bütün dengenin bozulmasına neden olur.

* Yukarıdaki örnekte kertenkele sayısının azalması;

Baykuşların azalmasına,

Çekirgelerin artmasına,

Otların(üreticilerin) azalmasına neden olur.

Besin Ağı

İç içe geçmiş besin zincirlerinden oluşan ağa besin ağı denir.

*  Bir canlı birden fazla besin zincirinde bulunabilir.

Besin Piramidi

Canlıların birbirlerine aktardıkları besin ve enerjiyi gösteren piramittir.

* İlk basamağında her zaman üreticiler bulunur.

* Yukarıya çıkıldıkça enerji, besin canlı sayısı azalır.

* Besin zincirinin en üstünde genelde nesli tükenme  tehlikesinde olan canlılar bulunur.

* Ayrıştırıcılar besin piramidinin her basamağında  bulunurlar.

FOTOSENTEZ

Üreticilerin karbondioksit ve suyu kullanarak güneş

ışığı yardımı ile besin ve oksijen üretmesine fotosentez

denir. Kısaca kendi besinlerini kendileri üret meleridir.

Yeşil bitkiler, yosunlar mavi yeşil algler, planktonlar,

bazı bakteriler ve bazı tek hücreli canlılar fotosentez yapabilir.

 

* Fotosentez kloroplastlarda bulunan bitkiye yeşil rengini veren klorofillerde gerçekleşir. Yani yeşil bitkilerin yapraklarında gerçekleşir.

Fotosentez olayı için;

* Güneş ışığı

* Karbondioksit

* Su gereklidir.

Fotosentez sonucunda ;

* Besin

* Oksijen oluşur.

* Bitkiler fotosentezi gündüz yaparlar. Fotosentezin gerçekleşmesi için ışık şarttır. Bu ışığın güneş ışığı olması şart değildir. Yapay ışıkta da üreticiler fotosentez yapabilirler.

* Kırmızı ve mor ışıkta fotosentez hızı en yüksek

yeşil ışıkta ise en azdır. Işığın dışında :

* Işık şiddeti

* Sıcaklık

* Karbondioksit ve su miktarı

* Yaprağın genişliği

* Kloroplast(klorofil) sayısı

* Mineraller ve madensel tuzlar

fotosentez hızını etkileyen faktörlerdir.

Fotosentez sonucunda;

 

* Bütün canlılar için besin üretilir.

* Havadaki oksijen karbondioksit dengesi

sağlanır.

* Havadaki oksijen miktarını artar.

* Atmosferdeki karbondioksit miktarı azalır.

* Güneşin zararlı ışınları engellenir.

* Fosil yakıtlar oluşur.

 

SOLUNUM

Bütün canlıların besine iht iyacı olduğu gibi enerjiye de iht iyacı vardır.

Canlıların besinleri parçalayarak enerji elde et mesi olayına solunum denir.

* Solunum olayının temel amacı enerji üretmektir.

 

* Solunumda fotosentez sonucu oluşan besin parçalanarak canlıların kullanabileceği enerji oluşur.

* Üretici canlılar güneş enerjisini fotosentez sonucu besine depolarlar.

* Solunum olayında ise besine depolanan enerji canlıların kullanabileceği ATP (adenozintrifosfat) enerjisine dönüşür. ATP enerjisi adenin bazı, riboz şekeri ve 3 tane fosfattan oluşur.

NOT: Canlılara yaşamları boyunca sürekli enerji gerektiğinden solunum gece gündüz yapılır.

Solunum 2`ye ayrılır.

1- Oksijenli Solunum

Besinlerin mitokondrilerde oksijenle parçalanması sonucu enerji üretilmesine oksijenli solunum denir.

Oksijenli solunumda enzimler yardımı ile besin  (şeker, glikoz) oksijen ile tepkimeye girerek karbondioksit, su ve ATP enerjisi oluşturur.

* Mitokondrilerde gerçekleşir.

* Genellikle gelişmiş yani çok enerjiye ihtiyacı olan canlılar yapar.

* Oksijensiz solunumdan daha fazla ATP üretilir.

* Besin ve oksijen kullanılır sonucunda karbondioksit su ve enerji üretilir.

* Bitkiler, hayvanlar, insanlar, mantarlar, bazı tek hücreli canlılar ve bazı bakteriler O2 `li solunum yapar.

* Akciğerler, solungaçlar, trake ve deri aracılığı ile oksijenli solunum yapılır.

 

Kireç suyu CO2 ayıracıdır. Solunumda CO2 çıktığı kireç suyunun bulanmasıyla anlaşılabilir.

2- Oksijensiz Solunum

Besinlerin oksijen kullanılmadan parçalanarak enerji üretilmesi olayına oksijensiz solunum denir. Diğer  ismi fermantasyondur.

* Oksijen kullanılmaz.

* Genellikle sitoplazmada gerçekleşir.

* Sonuçta çok az enerji üretilir.

* Genellikle basit yapılı canlılar yani enerjiye ihtiyacı az olan canlılar yapar.

* Bazı bakteriler, maya mantarları, tek hücreli canlılar ve memeli hayvanların çizgili kas hücreleri oksijensiz solunum yapan canlılar içerisinde yer almaktadır.

* Sütten peynirin ve yoğurdun elde edilmesi, ekmek hamurunun mayalanması, etil alkol elde edilmesi, turşu yapımı, üzümden sirke yapımında oksijensiz solunum yapan bazı bakteri ve mantarlar kullanılır.

NOT: Çizgili kas hücreleri çok çalışt ığında O2 `li  solunum yetersiz kalır ve enerjiye iht iyaç olur. Bu nedenle bu hücreler O2 `siz solunum yaparlar. O2 `siz solunum sonucunda laktik asit (yorgunluk asidi) salgılanır ve belli süre sonra yoruluruz.

Hazırlayan: Abdulkadir ORAKCI

Bu dökümanın word haline ulaşmak için tıklayın.

Bu konu 103995 kez okundu
Bu konuyu Site Admini Ekledi
Yorum İçin Üye Girişi
Şikayet Bildirimi
Avatar Seç
   
Yorumunuz şu an yayınlanacaktır. Fenokulu'nun bir eğitim sitesi olduğunu, IP numaranızın bizde saklandığını ve yasal sorumluluğun size ait olduğunu bilerek mesajınızı yazınız. Üç adet şikâyet et tuşu ile mesajınızın görüntülenmesi durdurulup incelemeye gönderilir.
Görüş ve yorumlarınız bizim için değerlidir. Yorumlarınız kontrol edildikten sonra yayınlanmaktadır.


Yorumlar Yükleniyor..
 
Fenokulu.net , Fen eğitimine katkı sağlamak için kurulmuştur. Paylaşımda bulunan Fen Bilimleri öğretmenlerinin çalışmaları, sınıfın dışına çıkmış,
diğer öğrenci ve öğretmenlerin kullanımına sunulmuştur. Kaynak gösterilerek çalışmalar paylaşılabilir.
Muharrem Baytekin © 2002-2022 Fenokulu.net
       İletişim & Reklam Kaldırılması İstenilen Doküman